Dallas Buyers Club: Ποιος αποφασίζει πόσο αξίζει μια ζωή όταν ο χρόνος τελειώνει;

Στοιχεία ταινίας

Έτος: 2013
Σκηνοθεσία: Jean Marc Vallée
Σενάριο: Craig Borten και Melisa Wallack
Πρωταγωνιστούν: Matthew McConaughey, Jared Leto, Jennifer Garner
Διάρκεια: 117 λεπτά
Είδος: Βιογραφικό δράμα
Βαθμολογία Coco: 9,4/10

Ο άνθρωπος που είχε τριάντα ημέρες

Ο Ron Woodroof είναι ο άνθρωπος που δε θα διάλεγες σε καμία περίπτωση να τον έχεις φίλο. Είναι αγενής, ομοφοβικός, αλαζόνας και απολύτως πεπεισμένος ότι ο κόσμος έχει φτιαχτεί για άντρες σαν εκείνον. Ζει ανάμεσα σε ροντέο, στοιχήματα, αλκοόλ, σεξ και μια εντυπωσιακή ικανότητα να παίρνει όλες τις λάθος αποφάσεις με τη σιγουριά ανθρώπου που πιστεύει ότι δεν θα πληρώσει ποτέ τον λογαριασμό.

Ώσπου έρχεται το πλήρωμα του χρόνου…

Το 1985 ο Ron καταλήγει στο νοσοκομείο και μαθαίνει ότι είναι φορέας του HIV. Οι γιατροί τού δίνουν περίπου τριάντα ημέρες ζωής. Εκείνος αντιδρά με θυμό και άρνηση, επειδή στο μυαλό του ο ιός αφορά μόνο τους ομοφυλόφιλους άντρες. Δεν μπορεί να δεχτεί τη διάγνωση, όχι μόνο επειδή φοβάται τον θάνατο, αλλά και επειδή θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι η αρρώστια δεν ακολουθεί τις προκαταλήψεις του.

Σύντομα οι φίλοι του τον εγκαταλείπουν. Οι ίδιοι άνθρωποι που λίγες ημέρες πριν έπιναν μαζί του τώρα φοβούνται ακόμη και να τον αγγίξουν. Η ταινία δεν χρειάζεται μεγάλο λόγο για να δείξει το στίγμα. Αρκεί ένα βλέμμα, μια καρέκλα που μένει άδεια και μια πόρτα που κλείνει λίγο πιο γρήγορα από όσο θα έπρεπε.

Όταν η επιβίωση γίνεται παρανομία

Ο Ron μαθαίνει για το AZT, το μοναδικό φάρμακο που δοκιμάζεται εκείνη την περίοδο για την αντιμετώπιση του HIV. Δεν γίνεται δεκτός στην κλινική δοκιμή, οπότε αρχίζει να προμηθεύεται παράνομα χάπια από έναν εργαζόμενο του νοσοκομείου, συνδυάζοντάς τα με αλκοόλ, ναρκωτικά και έναν πολύ κακό τρόπο ζωής.

Η κατάστασή του χειροτερεύει και ο Ron ταξιδεύει στο Μεξικό. Εκεί συναντά έναν Αμερικανό γιατρό, ο οποίος του χορηγεί διαφορετικά σκευάσματα που δεν έχουν εγκριθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Ron αρχίζει να αισθάνεται καλύτερα και αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει ολόκληρη αγορά φαρμάκων και συμπληρωμάτων στα οποία οι ασθενείς της χώρας του δεν έχουν πρόσβαση.

Επιστρέφει στο Τέξας με το αυτοκίνητο γεμάτο σκευάσματα και μια καινούργια επιχειρηματική ιδέα. Επειδή δεν μπορεί να πουλά παράνομα φάρμακα, δημιουργεί μια λέσχη. Τα μέλη πληρώνουν μηνιαία συνδρομή και αποκτούν πρόσβαση στις θεραπείες. Κάπως έτσι γεννιέται το Dallas Buyers Club, ένα παράνομο εμπόριο μεταμφιεσμένο σε συνδρομητική υπηρεσία.

Οι πραγματικές λέσχες αγοραστών υπήρξαν σημαντικό μέρος της ακτιβιστικής ιστορίας του AIDS. Σύμφωνα με την GLBT Historical Society, τέτοιες οργανώσεις εισήγαν και διένειμαν μη εγκεκριμένα σκευάσματα, ενώ παράλληλα λειτουργούσαν ως δίκτυα πληροφόρησης και αλληλεγγύης για ανθρώπους που ένιωθαν εγκαταλελειμμένοι από το σύστημα υγείας.

Η Rayon μπαίνει στη ζωή του χωρίς να ζητήσει άδεια

Ο Ron γνωρίζει τη Rayon στο νοσοκομείο. Είναι μια τρανς γυναίκα με HIV, εξάρτηση από ουσίες, υπέροχα ρούχα και την ικανότητα να αντιμετωπίζει κάθε προσβολή του Ron με βλέμμα που λέει «έχω ακούσει και καλύτερα».

Αρχικά ο Ron τη βλέπει με περιφρόνηση. Σύντομα, όμως, καταλαβαίνει ότι η Rayon έχει κάτι που εκείνος δεν διαθέτει. Πρόσβαση στην κοινότητα των ανθρώπων που χρειάζονται τα φάρμακα. Οι δυο τους γίνονται συνεργάτες και η λέσχη γεμίζει.

Η σχέση τους είναι η πραγματική καρδιά της ταινίας. Δεν βασίζεται σε μια ξαφνική και βολική μεταμόρφωση του Ron σε άγιο. Εκείνος παραμένει δύσκολος, απότομος και συχνά εξοργιστικός. Αρχίζει όμως να βλέπει τη Rayon ως άνθρωπο και όχι ως στερεότυπο. Η αλλαγή του δεν εκφράζεται με μεγάλους λόγους. Φαίνεται στις μικρές κινήσεις, στην οικειότητα που δημιουργείται ανάμεσά τους και στη στιγμή που υπερασπίζεται τη Rayon απέναντι σε έναν παλιό του φίλο.

Ο Ron δεν σώζει τη Rayon. Η Rayon είναι εκείνη που διαλύει, λίγο λίγο, τη βεβαιότητά του ότι γνωρίζει ποιοι άνθρωποι αξίζουν σεβασμό.

Ένας ήρωας που δεν χρειάζεται να γίνει συμπαθής

Το Dallas Buyers Club αποφεύγει κάτι πολύ βολικό. Δεν καθαρίζει τον πρωταγωνιστή του για να τον κάνει εύπεπτο. Ο Ron δεν δημιουργεί τη λέσχη επειδή ξύπνησε ένα πρωί γεμάτος ανιδιοτελή αγάπη για την ανθρωπότητα. Θέλει να ζήσει και θέλει να βγάλει χρήματα.

Αυτό δεν ακυρώνει όσα προσφέρει. Αντίθετα, τα κάνει πιο ενδιαφέροντα.

Η ταινία ρωτά αν μια σωστή πράξη παύει να είναι σωστή όταν τα κίνητρα δεν είναι απολύτως αγνά. Ο Ron ξεκινά από την προσωπική ανάγκη και καταλήγει να διεκδικεί κάτι μεγαλύτερο. Το δικαίωμα των ασθενών να έχουν λόγο στις αποφάσεις που αφορούν το σώμα και τη ζωή τους.

Η επιβίωσή του γίνεται σταδιακά πολιτική πράξη. Όχι επειδή εκείνος αποφασίζει να γίνει ακτιβιστής, αλλά επειδή το ίδιο το σύστημα μετατρέπει την προσπάθειά του να ζήσει σε παρανομία.

Ποιος αποφασίζει για το σώμα του ασθενούς;

Στην καρδιά της ταινίας βρίσκεται μια βαθιά βιοηθική σύγκρουση. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη προστασίας των ασθενών από επικίνδυνες και αναπόδεικτες θεραπείες. Από την άλλη βρίσκεται ένας άνθρωπος που γνωρίζει ότι μπορεί να πεθάνει πριν ολοκληρωθούν οι διαδικασίες έγκρισης. Η αυτονομία συγκρούεται με την ιατρική ευθύνη. Η ελπίδα συγκρούεται με την επιστημονική απόδειξη.

Η ταινία δεν πρέπει να διαβαστεί ως απόδειξη ότι κάθε μη εγκεκριμένη θεραπεία είναι αποτελεσματική ή ότι οι ρυθμιστικοί φορείς είναι περιττοί. Οι λέσχες αγοραστών διέθεταν και ουσίες αμφίβολης αποτελεσματικότητας, ενώ ο FDA είχε εκφράσει ανησυχίες για την καθαρότητα, την ασφάλεια και την προώθηση επικίνδυνων προϊόντων. Η αξία της ιστορίας βρίσκεται αλλού. Στην πίεση που άσκησαν οι ασθενείς και οι ακτιβιστές ώστε η έρευνα να επιταχυνθεί και η πρόσβαση στις πειραματικές θεραπείες να γίνει πιο ανθρώπινη.

Ο ίδιος ο FDA αναγνωρίζει ότι οι κινητοποιήσεις των ανθρώπων με AIDS συνέβαλαν στην καθιέρωση ταχύτερων διαδικασιών έγκρισης και διευρυμένης πρόσβασης σε υποσχόμενες θεραπείες.

Το AZT δεν χωρά εύκολα στον ρόλο του κακού

Η ταινία παρουσιάζει το AZT σχεδόν σαν δηλητήριο και εδώ χρειάζεται λίγη προσοχή. Οι πρώτες υψηλές δόσεις μπορούσαν πράγματι να προκαλέσουν σοβαρές παρενέργειες, ιδιαίτερα καταστολή του μυελού των οστών. Ωστόσο, το AZT δεν ήταν απλώς μια άχρηστη ή δολοφονική ουσία.

Το 1987 έγινε το πρώτο αντιρετροϊκό φάρμακο που εγκρίθηκε για την αντιμετώπιση του HIV. Η μονοθεραπεία δεν μπορούσε να προσφέρει μόνιμη καταστολή του ιού και οδηγούσε γρήγορα σε αντοχή. Αργότερα, χαμηλότερες δόσεις και συνδυασμοί διαφορετικών φαρμάκων άλλαξαν ριζικά την πορεία της νόσου. Οι σημερινές θεραπείες μπορούν να επιτύχουν σταθερή ιική καταστολή και να επιτρέψουν στους ανθρώπους με HIV να ζουν μακρά και υγιή ζωή.

Η πραγματικότητα, λοιπόν, είναι πιο σύνθετη από την ταινία. Το σύστημα ήταν αργό, οι αρχικές θεραπείες ήταν σκληρές και η πρόσβαση ήταν βαθιά άνιση. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η επιστημονική έρευνα ήταν ο εχθρός. Ο πραγματικός εχθρός ήταν ο χρόνος, μαζί με μια κοινωνία που άργησε τραγικά να θεωρήσει τις ζωές των ασθενών επείγουσες.

ΠΡΟΣΟΧΗ, ΑΠΟ ΕΔΩ ΚΑΙ ΚΑΤΩ Ο ΧΡΟΝΟΣ ΔΕΝ ΧΑΡΙΖΕΤΑΙ ΣΕ ΚΑΝΕΝΑΝ

Η απώλεια της Rayon

Η Rayon επιστρέφει στην οικογένειά της ζητώντας οικονομική βοήθεια. Φορά ανδρικό κοστούμι, αφαιρεί το μακιγιάζ της και στέκεται μπροστά στον πατέρα της σαν να πρέπει να εξαφανίσει τον εαυτό της για να γίνει αποδεκτή.

Η σκηνή είναι ήσυχη και οδυνηρή. Δεν χρειάζεται φωνές. Το πρόσωπό της δείχνει όλο το κόστος μιας ζωής στην οποία η αποδοχή προσφέρεται μόνο υπό όρους.

Λίγο αργότερα η Rayon πεθαίνει στο νοσοκομείο. Ο Ron ξεσπά, όχι μόνο επειδή έχασε τη συνεργάτιδά του, αλλά επειδή έχασε τον άνθρωπο που τον ανάγκασε να κοιτάξει πέρα από τον εαυτό του. Για πρώτη φορά ο θάνατος δεν είναι ένας αριθμός, μια ιατρική πρόβλεψη ή κάτι που συμβαίνει σε «άλλους». Έχει όνομα, πρόσωπο και άδεια θέση δίπλα του.

Χρειάζεται, ωστόσο, να θυμόμαστε ότι η Rayon δεν ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Ο σεναριογράφος Craig Borten έχει εξηγήσει ότι τόσο η Rayon όσο και η γιατρός Eve Saks δημιουργήθηκαν για τις ανάγκες της αφήγησης. Η Rayon συγκεντρώνει εμπειρίες τρανς ανθρώπων και ασθενών που γνώρισαν οι δημιουργοί κατά την έρευνά τους.

Αυτό χαρίζει στην ταινία έναν αξέχαστο χαρακτήρα, αλλά γεννά και μια εύλογη ένσταση. Η Rayon χρησιμοποιείται κυρίως για να εξελιχθεί ο Ron και η δική της ιστορία μένει λιγότερο ολοκληρωμένη. Η συγκλονιστική ερμηνεία του Jared Leto δεν εξαφανίζει το ερώτημα για το ποιος έχει το δικαίωμα να αφηγείται τις ζωές των τρανς ανθρώπων και ποιος τελικά βραβεύεται για αυτές.

Ένα σώμα που δεν παίζει απλώς έναν ρόλο

Ο Matthew McConaughey δεν στηρίζει την ερμηνεία του μόνο στη θεαματική σωματική μεταμόρφωση. Το σώμα του Ron μοιάζει εύθραυστο, όμως η ενέργειά του παραμένει επιθετική. Κινείται σαν άνθρωπος που προσπαθεί να τρέξει γρηγορότερα από τον θάνατο, παρόλο που γνωρίζει ότι εκείνος δεν κουράζεται ποτέ.

Ο Jared Leto δίνει στη Rayon χιούμορ, τρυφερότητα και μια θλίψη που δεν ζητά τη συμπόνια μας. Απλώς υπάρχει. Η Jennifer Garner επιλέγει μια χαμηλόφωνη ερμηνεία ως Eve Saks, μια γιατρός που αρχίζει να αμφισβητεί το σύστημα στο οποίο εργάζεται.

Οι McConaughey και Leto κέρδισαν αντίστοιχα τα Όσκαρ Α Ανδρικού και Β Ανδρικού Ρόλου. Η ταινία κέρδισε επίσης το Όσκαρ Μακιγιάζ και Κομμώσεων.

Μια κάμερα που συνυπάρχει μαζί με τους χαρακτήρες

Ο Jean Marc Vallée κινηματογραφεί την ιστορία χωρίς να την εξωραΐζει. Η κάμερα βρίσκεται κοντά στα πρόσωπα και παραμένει ανήσυχη, σαν να προσπαθεί και εκείνη να προλάβει κάτι.

Σύμφωνα με τη Focus Features, η ταινία γυρίστηκε σε μόλις 25 ημέρες, αποκλειστικά με φυσικό ή ήδη υπάρχοντα φωτισμό, με κάμερα στο χέρι και δύο βασικούς φακούς. Αυτή η επιλογή προσφέρει στην εικόνα μια σχεδόν ντοκιμαντερίστικη αμεσότητα. Δεν αισθανόμαστε ότι παρακολουθούμε μια προσεκτικά φωτισμένη αναπαράσταση του πόνου. Αισθανόμαστε ότι βρισκόμαστε μέσα στο δωμάτιο.

Coco’s Curious Facts

1. Χρειάστηκαν περίπου είκοσι χρόνια για να φτάσει η ιστορία στην οθόνη.
Ο Craig Borten συνάντησε τον πραγματικό Ron Woodroof λίγο πριν από τον θάνατό του, το 1992. Η ταινία κυκλοφόρησε τελικά το 2013, έπειτα από χρόνια αποτυχημένων προσπαθειών χρηματοδότησης.

2. Ο πραγματικός Ron έζησε πολύ περισσότερο από την αρχική πρόβλεψη.
Οι γιατροί τού έδωσαν περίπου τριάντα ημέρες. Εκείνος πέθανε τον Σεπτέμβριο του 1992, περίπου επτά χρόνια αργότερα. Προφανώς ο Ron αντιμετώπιζε ακόμη και τις ιατρικές προγνώσεις σαν προτάσεις που μπορούσε να απορρίψει.

3. Η Rayon και η Eve Saks είναι φανταστικοί χαρακτήρες.
Δημιουργήθηκαν από τις εμπειρίες πολλών ανθρώπων που γνώρισαν οι σεναριογράφοι. Η επιλογή αυτή βοηθά δραματουργικά την ιστορία, αλλά μας θυμίζει ότι η ταινία είναι εμπνευσμένη από πραγματικά γεγονότα και όχι πιστή βιογραφία.

4. Ο πραγματικός Woodroof δεν ήταν αναβάτης ταύρων.
Ήταν φίλος του ροντέο, αλλά οι σκηνές με τον ταύρο χρησιμοποιήθηκαν συμβολικά. Ο Ron προσπαθεί να παραμείνει πάνω σε μια ζωή που κάνει τα πάντα για να τον πετάξει κάτω.

5. Το γύρισμα έγινε με σχεδόν εξωφρενική ταχύτητα.
Οι 25 ημέρες παραγωγής και η απουσία περίπλοκου τεχνητού φωτισμού επέτρεψαν στους ηθοποιούς να γυρίζουν πολλές σκηνές καθημερινά. Μερικές φορές η καλύτερη θεραπεία για το υπερβολικά γυαλισμένο Χόλιγουντ είναι απλώς να μην προλαβαίνει να γυαλίσει τίποτα.

6. Ο Ron δεν ήταν ο μοναδικός άνθρωπος πίσω από το κίνημα.
Πολλές λέσχες αγοραστών δημιουργήθηκαν από γκέι ακτιβιστές και κοινότητες που είχαν ήδη οργανωθεί απέναντι στην αδιαφορία. Η ταινία επιλέγει να επικεντρωθεί σε έναν ετεροφυλόφιλο άντρα, όμως η πραγματική ιστορία της διεκδίκησης ήταν πολύ πιο συλλογική.

Το τέλος δεν είναι νίκη, αλλά δεν είναι και ήττα

Ο Ron προσφεύγει στα δικαστήρια διεκδικώντας το δικαίωμα πρόσβασης στο Peptide T. Ο δικαστής αναγνωρίζει την αδικία, αλλά δηλώνει ότι ο νόμος δεν του επιτρέπει να αποφασίσει υπέρ του.

Ο Ron χάνει τη δίκη, όμως το δικαστήριο τού επιτρέπει να χρησιμοποιεί το σκεύασμα για προσωπική χρήση. Δεν κερδίζει τη μεγάλη κινηματογραφική νίκη που περιμένουμε. Δεν καταρρέει ξαφνικά ολόκληρο το σύστημα και δεν εμφανίζεται κάποιος με μια θαυματουργή θεραπεία.

Η τελευταία εικόνα τον επιστρέφει στο ροντέο. Ο ταύρος προσπαθεί να τον ρίξει και εκείνος κρατιέται όσο μπορεί. Ξέρουμε ότι τελικά θα πέσει. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι οι τριάντα ημέρες έγιναν χρόνια και ότι, μέσα σε αυτά τα χρόνια, ο Ron έμαθε πως το να κρατιέσαι στη ζωή δεν αρκεί πάντα.

Μερικές φορές πρέπει να κρατήσεις και κάποιον άλλον μαζί σου για να να καταφέρεις να σταθείς στα πόδια σου.

Η ετυμηγορία της Coco

Το Dallas Buyers Club είναι μια ταινία για την ασθένεια, αλλά ακόμη περισσότερο είναι μια ταινία για την αξιοπρέπεια. Για το δικαίωμα ενός ανθρώπου να συμμετέχει στις αποφάσεις που αφορούν τη ζωή του. Για την απόσταση ανάμεσα στην προστασία και τον έλεγχο. Για μια κοινωνία που άργησε να ακούσει επειδή οι άνθρωποι που πέθαιναν δεν θεωρούνταν αρκετά σημαντικοί.

Παρόλο που δεν είναι ιστορικά αλάνθαστη, η ταινία παραμένει βαθιά ανθρώπινη. Δεν μας προσφέρει έναν τέλειο ήρωα. Μας προσφέρει έναν άνθρωπο που ξεκινά προσπαθώντας να σώσει μόνο τον εαυτό του και καταλήγει να καταλαβαίνει ότι καμία ζωή δεν σώζεται πραγματικά μόνη της.

Βαθμολογία: 9,4/10